ผู้รับประโยชน์ ประกันชีวิต เป็นใครได้บ้าง? รวมข้อสงสัยที่ต้องรู้

การทำประกันชีวิตไม่ได้มีไว้เพื่อสร้างความคุ้มครองให้กับผู้เอาประกันภัยเท่านั้น แต่ยังเป็นเครื่องมือสำคัญในการส่งต่อความมั่นคงทางการเงินให้กับคนที่คุณรักในวันที่ไม่คาดคิด ซึ่งการระบุ "ผู้รับประโยชน์" ในกรมธรรม์ ถือเป็นขั้นตอนที่ไม่ควรมองข้าม เพราะเป็นผู้ที่มีสิทธิได้รับเงินผลประโยชน์เมื่อผู้เอาประกันภัยเสียชีวิต

หลายคนอาจยังมีข้อสงสัยว่า ผู้รับประโยชน์ ประกันชีวิตสามารถเป็นใครได้บ้าง จำเป็นต้องเป็นญาติหรือไม่ เปลี่ยนชื่อภายหลังได้หรือเปล่า หรือหากเกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝัน เช่น ผู้รับประโยชน์เสียชีวิตก่อน ผู้เอาประกันกับผู้รับประโยชน์เสียชีวิตพร้อมกัน หรือผู้รับประโยชน์ยังเป็นผู้เยาว์ เงินประกันจะถูกจ่ายให้ใคร

บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจความหมายของผู้รับประโยชน์ ประกันชีวิต พร้อมตอบ 6 ข้อสงสัยที่พบบ่อย เพื่อช่วยให้คุณวางแผนการส่งต่อความคุ้มครองได้อย่างถูกต้อง และมั่นใจว่าผลประโยชน์จากกรมธรรม์จะไปถึงผู้ที่คุณตั้งใจไว้มากที่สุด

ผู้รับประโยชน์ประกันชีวิต คือใคร ?

ผู้รับประโยชน์ (Beneficiary) คือ บุคคล นิติบุคคล หรือองค์กร ที่ถูกระบุไว้ในกรมธรรม์ ให้เป็นผู้มีสิทธิรับเงินผลประโยชน์ตามจำนวนที่ระบุไว้ในกรมธรรม์ ในกรณีที่ผู้เอาประกันภัยถึงแก่กรรม
 

ผู้รับประโยชน์ ประกันชีวิต เป็นใครได้บ้าง ?

ในการระบุผู้รับประโยชน์ สามารถแบ่งออกเป็น 2 ประเภทหลัก ๆ ได้ดังนี้

1. ประเภทบุคคลบุคคลธรรมดา ประกอบไปด้วย

• สมาชิกในครอบครัว เช่น สามี ภรรยา คู่สมรสที่เป็น LGBTQ+  บิดา มารดา บุตร พี่น้อง เป็นต้น
• บุคคลที่มีความสัมพันธ์ทางสายเลือด นอกเหนือจากสมาชิกในครอบครัว เช่น ปู่ย่าตายาย ลุงป้าน้าอา หรือลูกพี่ลูกน้อง เป็นต้น
• บุคคลที่ไม่มีความสัมพันธ์ทางสายเลือด นอกเหนือจากสมาชิกในครอบครัว เช่น คนรักที่ยังไม่ได้จดทะเบียนสมรสอย่างถูกต้องตามกฏหมาย เพื่อนสนิท เป็นต้น อย่างไรก็ตาม การใส่ชื่อผู้รับประโยชน์เป็นบุคคลที่ไม่มีความสัมพันธ์ทางสายเลือด จะมีความยุ่งยากกว่า กล่าวคือ ต้องมีหลักฐานเอกสารหรือหนังสือรับรองความสัมพันธ์ระหว่างผู้เอาประกันภัยและผู้รับประโยชน์มาแสดง ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับดุลยพินิจในการพิจารณาของแต่ละบริษัทด้วย ว่าจะอนุมัติหรือไม่

2. ประเภทนิติบุคคลหรือองค์กร เช่น องค์กรการกุศล มูลนิธิ ศาสนสถาน สถาบันต่าง ๆ เป็นต้น

ผู้เอาประกันภัยสามารถเลือกระบุชื่อผู้รับประโยชน์ได้มากกว่า 1 บุคคลธรรมดาหรือนิติบุคคล อีกทั้งยังสามารถระบุสัดส่วนผลประโยชน์กรณีเสียชีวิตที่แต่ละบุคคลหรือนิติบุคคลจะได้รับได้อีกด้วย เช่น นาย A เลือกผู้รับประโยชน์ 3 คน ได้แก่ บิดา มารดา และสามีที่จดทะเบียนสมรสอย่างถูกต้องตามกฏหมายแล้ว โดยกำหนดให้แต่ละคนได้รับเงินผลประโยชน์กรณีนาย A เสียชีวิตจำนวน 25%, 25% และ 50% ตามลำดับ เป็นต้น
 

รวมฮิต 6 ข้อสงสัยที่ควรรู้เกี่ยวกับผู้รับประโยชน์ ประกันชีวิต

1. หากระบุชื่อผู้รับประโยชน์ไปแล้ว จะสามารถเปลี่ยนได้หรือไม่ ?

ตอบ: เปลี่ยนได้ แต่มีกรณียกเว้น

ตามกฎหมายแล้ว ผู้เอาประกันภัยมีสิทธิ์ยื่นคำร้องขอเปลี่ยนตัวผู้รับประโยชน์เมื่อไหร่ก็ได้ เว้นแต่ จะเกิดกรณีที่ผู้รับประโยชน์คนเดิมได้ทำหนังสือแจ้งไปยังบริษัทประกันชีวิตแล้วว่าจะขอ "ถือเอาประโยชน์" จากกรมธรรม์ฉบับนี้ และผู้เอาประกันภัยได้ส่งมอบกรมธรรม์ให้บุคคลนั้นไปแล้ว ซึ่งในทางปฏิบัติจริงเกิดขึ้นได้ยากมาก ดังนั้น หากไม่ได้มีเงื่อนไขล็อกดังกล่าว ผู้เอาประกันภัยสามารถแจ้งบริษัทเพื่อขอเปลี่ยนผู้รับประโยชน์ได้ตลอดเวลา
 

2. ในกรณีที่ระบุชื่อผู้รับประโยชน์ไว้หลายคน หากไม่สามารถติดต่อผู้รับประโยชน์คนใดคนหนึ่งได้ ผู้รับประโยชน์อื่น ๆ จะได้รับเงินผลประโยชน์หรือไม่ และเงินผลประโยชน์ในส่วนที่ต้องเป็นของผู้รับประโยชน์ที่ไม่สามารถติดต่อได้ จะตกเป็นของใคร ?

ตอบ: คนอื่นได้รับส่วนของตัวเองตามปกติ ส่วนที่ติดต่อไม่ได้บริษัทจะเก็บรักษาไว้ให้เจ้าตัว

• ผู้รับประโยชน์คนอื่น: จะได้รับเงินผลประโยชน์เฉพาะ "ส่วนของตนเอง" ตามสัดส่วนที่ระบุไว้ในสัญญา (เช่น ระบุไว้ 3 คน คนละเท่า ๆ กัน คนที่ติดต่อได้ก็จะได้รับคนละ 1/3 ของเงินทั้งหมด)
• ส่วนที่ติดต่อไม่ได้: เงินส่วนนี้จะไม่ถูกแบ่งให้คนอื่น และยังไม่ตกเป็นของกองมรดก เพราะสิทธิ์ตามกฎหมายยังคงเป็นของบุคคลนั้น บริษัทประกันชีวิตจะทำการ "สำรองเงินส่วนนี้เก็บรักษาไว้" เพื่อรอให้เจ้าตัวหรือผู้แทนโดยชอบธรรม หรือผู้จัดการมรดกของผู้รับประโยชน์คนนั้น แล้วแต่ละกรณีมาติดต่อขอรับเงินกับบริษัทภายในอายุความเรียกร้อง ซึ่งมีระยะเวลา 10 ปี
   

3. หากผู้เอาประกันภัยระบุ "คู่สมรส" เป็นผู้รับประโยชน์ ต่อมาได้จดทะเบียนหย่าขาดจากกันตามกฎหมาย แต่ไม่ได้แจ้งเปลี่ยนชื่อผู้รับประโยชน์จนกระทั่งเสียชีวิต เงินผลประโยชน์กรณีเสียชีวิตจะตกเป็นของอดีตคู่สมรส หรือทายาทโดยธรรมในปัจจุบัน ?

ตอบ: ตกเป็นของ "อดีตคู่สมรส" (คนที่ระบุชื่อ) 

การระบุชื่อ-นามสกุลในช่องผู้รับประโยชน์ ถือเป็นการ "เจาะจงตัวบุคคล" ที่ชัดเจน ส่วนคำว่า "คู่สมรส" เป็นเพียงการอธิบายสถานะ ณ วันที่ทำประกันเท่านั้น แม้จะหย่าขาดจากกันตามกฎหมายแล้ว แต่ตราบใดที่ผู้เอาประกันภัยไม่ได้แจ้งเปลี่ยนชื่อผู้รับประโยชน์ในกรมธรรม์เป็นคนใหม่บริษัทประกันชีวิตก็ต้องจ่ายเงินให้แก่บุคคลที่มีชื่อระบุไว้ในสัญญา ทายาทของผู้เอาประกันภัยจึงไม่มีสิทธิ์ในเงินก้อนนี้

4. หากผู้เอาประกันภัยและผู้รับประโยชน์ เสียชีวิตพร้อมกันในอุบัติเหตุ บริษัทประกันชีวิตจะจัดการเงินผลประโยชน์กรณีเสียชีวิตอย่างไร ?

ตอบ: เงินจะตกเป็นของ "กองมรดกของผู้เอาประกันภัย" เพื่อจ่ายให้ทายาทโดยธรรมของผู้เอาประกันภัย

ตามกฎหมายหากบุคคลสองคนขึ้นไปเสียชีวิตในภัยพิบัติเดียวกันและไม่สามารถพิสูจน์ได้ว่าใครตายก่อนหลัง ให้สันนิษฐานว่า "เสียชีวิตพร้อมกัน" เมื่อเสียชีวิตพร้อมกัน ทางกฎหมายถือว่าผู้รับประโยชน์ไม่มีชีวิตอยู่เพื่อรับสิทธิ์ ณ ขณะที่สัญญาประกันภัยทำงาน ดังนั้น สิทธิ์ในการรับเงินจึงไม่เกิดขึ้น และเงินผลประโยชน์กรณีเสียชีวิตทั้งหมดจะตกเข้าสู่ "กองมรดกของผู้เอาประกันภัย" เพื่อให้ผู้จัดการมรดกจัดสรรให้แก่ทายาทโดยธรรมของผู้เอาประกันภัยต่อไป

5. หากผู้รับประโยชน์ เสียชีวิตก่อนผู้เอาประกันภัย แต่ผู้เอาประกันภัยไม่ได้แจ้งเปลี่ยนแปลงผู้รับประโยชน์ ต่อมาผู้เอาประกันภัยเสียชีวิต บริษัทประกันชีวิตจะจัดการเงินผลประโยชน์กรณีเสียชีวิตอย่างไร ?

ตอบ: เงินจะตกเป็นของ "กองมรดกของผู้เอาประกันภัย" เช่นกัน 

เมื่อผู้รับประโยชน์เสียชีวิตไปก่อน สิทธิ์ในการเป็นผู้รับประโยชน์จะระงับลงทันที (ไม่ตกทอดไปยังทายาทของผู้รับประโยชน์คนนั้น) ดังนั้น เมื่อผู้เอาประกันภัยเสียชีวิตในเวลาต่อมาโดยที่ไม่ได้แจ้งเปลี่ยนชื่อผู้รับประโยชน์คนใหม่ เงินก้อนนี้จะถือเป็นสินทรัพย์ที่ไม่มีผู้รับตามสัญญา จึงต้องส่งมอบให้แก่ "กองมรดกของผู้เอาประกันภัย" เพื่อให้ผู้จัดการมรดกนำไปจัดสรรให้ทายาทโดยธรรมของผู้เอาประกันภัยตามกฎหมาย

6. ถ้าใส่ชื่อ "ลูกที่ยังเป็นทารกหรือผู้เยาว์ที่ยังไม่บรรลุนิติภาวะ" เป็นผู้รับประโยชน์คนเดียว หากผู้เอาประกันเสียชีวิต ลูกจะได้รับเงินผลประโยชน์อย่างไร ?

ตอบ: เด็กได้รับเงินเต็มจำนวน แต่ต้องดำเนินการผ่าน "ผู้แทนโดยชอบธรรม" (ผู้ใช้อำนาจปกครอง หรือ ผู้ปกครองที่ศาลตั้ง) 

ในทางกฎหมาย ผู้เยาว์หรือทารกมีสิทธิ์เป็นผู้รับประโยชน์และเป็นเจ้าของเงินก้อนนี้ได้ 100% แต่เนื่องจากยังไม่บรรลุนิติภาวะ จึงไม่สามารถเซ็นรับเงินหรือบริหารเงินเองได้ บริษัทประกันชีวิตจึงมีขั้นตอนการจ่ายเงินดังนี้:

• กรณีที่ยังมีบิดาหรือมารดาที่ยังมีชีวิตอยู่ (และมีอำนาจปกครองตามกฎหมาย): บิดาหรือมารดาที่เหลืออยู่จะเป็นผู้แทนโดยชอบธรรมในการยื่นเอกสารเคลมเงิน โดยบริษัทจะสั่งจ่ายเช็คในนามของเด็ก หรือโอนเข้าบัญชีธนาคารที่เป็นชื่อของเด็กเอง โดยมีบิดาหรือมารดาเป็นผู้ดูแลรักษาเงินเพื่อประโยชน์ของเด็ก
• กรณีที่ผู้เอาประกันภัย ไม่เหลือผู้ใช้อำนาจปกครองแล้ว: ญาติสนิทจะต้องยื่นคำร้องต่อศาลเยาวชนและครอบครัวเพื่อขอแต่งตั้ง "ผู้ปกครองผู้เยาว์" อย่างเป็นทางการ เมื่อศาลมีคำสั่งแต่งตั้งแล้ว ผู้ปกครองท่านนั้นจึงจะมีสิทธิ์มาเซ็นรับเงินประกันก้อนนี้ไปบริหารจัดการเพื่อเป็นทุนการศึกษาและความเป็นอยู่ของเด็กจนกว่าจะโต

จะเห็นได้ว่า ควรตรวจสอบข้อมูลผู้รับประโยชน์ ประกันชีวิต ให้เป็นปัจจุบันอยู่เสมอ โดยเฉพาะเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงสำคัญในชีวิต เช่น การแต่งงาน หย่าร้าง การมีบุตร หรือการเสียชีวิตของผู้รับประโยชน์ เพื่อให้การจ่ายเงินเป็นไปตามความตั้งใจของผู้เอาประกันภัย และลดโอกาสเกิดปัญหาหรือข้อพิพาทในภายหลัง หากไม่แน่ใจว่าควรระบุผู้รับประโยชน์อย่างไร การปรึกษาที่ปรึกษาประกันชีวิต(ตัวแทนประกันชีวิต) หรือบริษัทประกันชีวิตก่อนทำกรมธรรม์ จะช่วยให้คุณวางแผนความคุ้มครองได้อย่างเหมาะสมและอุ่นใจมากยิ่งขึ้น